Treść medyczna to zawsze ciekawa treść

Temperatura ciała. Temperatura ciała jest jednym z bardzo ważnych wskaźników stanu zdrowia. U człowieka stwierdzić mo­żna temperaturę, która jest określona jako:
subnormalna    poniżej 36°C,
normalna    36—37°C,
stan podgorączkowy    37,1—38°C,
gorączka umiarkowana    38,1—39° C,
gorączka wysoka    powyżej 39°C.
W ciągu doby normalna temperatura ciała podlega wahaniom od 0,5 do 1°C, osią­gając minimum ok. godziny 3 nad ranem, a maksimum w godzinach 16—18.

Oddychanie przez usta występuje wó­wczas, gdy chory ma niedrożny nos. Może to być spowodowane różnymi przyczyna­mi, np. nieżytem, polipami itp. Oddech przez usta powoduje wysychanie błony śluzowej. Jeżeli oddychamy przez usta, powietrze, które dostaje się do płuc, nie jest ani odpowiednio nagrzane, ani nawil­gocone, ani też oczyszczone. Wszelkie zaburzenia występujące w od­dychaniu chorego powinny być zawsze zgłaszane lekarzowi.

Przyspieszenie albo zwolnienie od­dychania może występować w różnych schorzeniach. Na przyspieszenie wpływają takie czynniki, jak: upośledzenie krążenia, zmniejszenie powierzchni oddechowej w płucach (np. w obrzęku płuc, w stanach zapalnych, w wysiękowym zapaleniu opłucnej, w dużym wzdęciu brzucha), a także zmniejszenie stężenia hemoglobiny we krwi (np. krwotok, niedokrwistość), wstrząs (jego przyczyny są wielorakie). Gdy chory oddycha szybko, jego oddechy są zawsze spłycone. W chorobach płuc i opłucnej chory oddycha płytko i bardzo szybko, aby w ten sposób uchronić się przed bólem.
Zwolnienie oddechu występuje rzadziej. Wywołują je: wylew krwi do mózgu, urazy, nowotwory, zapalenia opon mózgowych. Do zwolnienia oddechów dochodzi także w mocznicy, śpiączce cukrzycowej, w za­truciach opium, morfiną.

Oddech. Obserwowanie czynności odde­chowej zmierza do określenia częstości oddechów, a także takich cech, jak: regu­larność, głębokość, oddychanie przez usta czy przez nos, utrudnianie wdechu lub wydechu. Oddychanie w warunkach fizjo­logicznych ma odpowiednią do wieku czę­stość, jest regularne, odpowiednio głębo­kie, odbywa się bez żadnych trudności przez nos. Częstość oddechu u noworodka wynosi ok. 40 oddechów na minutę, u dzieci 20—25, u ludzi dorosłych 16—20 oddechów na minutę. Oddychanie należy obserwować wów­czas, gdy występują zaburzenia czynności oddechowej. Należy wtedy tak postępo­wać, aby nie zwracać uwagi chorego, może on bowiem mimowolnie zmieniać czynność oddechową. Najlepiej poprosić, aby chory ułożył przedramię na klatce piersiowej, ująć okolicę jego nadgarstka tak, jak do liczenia tętna, równocześnie opierając własną dłoń na jego klatce pier­siowej i wyczuwać ruchy towarzyszące oddychaniu. Oddechy trzeba liczyć przy­najmniej przez pół minuty, a otrzymaną liczbę pomnożyć przez dwa.

Napięcie tętna zależy od siły skurczu serca oraz oporu, jaki napływającej krwi stawia ściana tętnicy. U człowieka zdro­wego tętno jest silne i dobrze napięte. Tętno słabo napięte jest źle wyczuwalne i łatwo zanika pod uciskiem.
Rytm albo miarowość tętna wskazuje, czy serce kurczy się z jednakową siłą za każdym razem, a także, czy odstępy pomię­dzy skurczami są jednakowe. Tętno prawi­dłowe jest miarowe, tzn. wszystkie jego uderzenia wykazują jednakową siłę, a od-
stępy pomiędzy uderzeniami są jednako­we.W uszkodzeniach serca wystąpić może pełna niemiarowość. Wówczas zarówno siła, jak odstępy pomiędzy uderzeniami są różne.

Wysiłek fizyczny, a także stany emocjonal­ne wpływają na przyspieszenie uderzeń serca nawet do 200 na min, np. po inten­sywnym biegu. Przyspieszenie tętna może być wywołane także nadużyciem alkoholu lub nikotyny; występuje wówczas napa-dowo.
W czasie choroby tętno może być albo przyspieszone, albo zwolnione. Przyspie­szenie może występować napadowe, tj. zaczynać i kończyć się nagle, albo utrzy­mywać się stale. Przyspieszenie występuje w chorobach serca, w niewydolności krą­żenia, w krwotokach, w wysokiej tem­peraturze, w niektórych chorobach prze­miany materii, w nerwicach. Na przykład podczas gorączki liczba ude­rzeń tętna na minutę przyspiesza się o 20 na każdy 1° C powyżej normalnej tem­peratury. Zwolnienie tętna występuje we wzmożonym ciśnieniu śródczaszkowym, w zatruciach wewnątrzpochodnych (np, w mocznicy, żółtaczce), a także w za­truciach pochodzących z zewnątrz (np. grzybami lub w razie przedawkowania glikozydów nasercowych).

W czasie mierzenia chory powinien leżeć albo siedzieć. Codzienna kontrola tętna nie powinna być wykonywana ani po wysiłku fizycznym, ani po przeżyciach emocjonal­nych. Bada się je za pomocą trzech palców środkowych — kładąc je na skórę w tym miejscu, gdzie blisko pod nią przebiega jedna z wymienionych tętnic — lekko uciska i po wyczuciu uderzeń liczy je, równocześnie zwracając uwagę na inne jego cechy. Jeśli tętno nie wykazuje od­chyleń od normy, wystarczy liczyć w ciągu Vt do 1/2 min. W razie zaburzeń należy je liczyć i dokładnie obserwować wszystkie jego cechy w ciągu całej minuty.

Objawy przedmiotowe (obiektywne)
Tętno. Sprawdzanie tętna pozwala na kontrolę pracy serca, która składa sięz trzech faz: skurcz, rozkurcz i pauza. Serce kurcząc się wypycha falę krwi do tętnic. Fala ta uderza o elastyczne ściany tętnic, wypycha je, a to właśnie jest wyczuwane jako uderzenie tętna. Przerwy między ude­rzeniami odpowiadają fazie rozkurczu i pauzy. W obserwowaniu tętna zwraca się uwagę na takie jego cechy, jak szybkość, napięcie i rytm. Ludziom chorym należy sprawdzać tętno systematycznie, tj. 2 razy dziennie, a tym, u których występują zabu­rzenia, odpowiednio częściej, w uzasad­nionej sytuacji nawet co parę minut. Tętno można badać na wszystkich tęt­nicach przebiegających blisko pod skórą, tj. na promieniowej — w okolicy nadgarst­ka, po jego wewnętrznej stronie w przed­łużeniu kciuka, szyjnej — poniżej kąta żuchwy (tzw. dolnej szczęki), skroniowej — tuż przed uchem, lub też grzbietowej stopy .

W każdym przypadku bólów niejas­nych, zwłaszcza odczuwanych przez cho­rego jako bardzo silne, należy jak najszyb­ciej wezwać pomoc lekarską. Nie wolno wówczas podawać żadnych środków przeciwbólowych. W razie wystąpienia czy nasilenia się bólów związanych ze znanym schorzeniem należy wykonać zlecone przez lekarza postępowanie, a więc podać środki przeciwbólowe, zastosować ciepły termofor, zrobić okład. Niektórym chorym lekarz zleca przyjmowanie środków prze­ciwbólowych co pewien czas. Bardzo jest wówczas ważne przestrzeganie obowią­zujących terminów, a także obserwowanie zachowania chorego, ponieważ długo­trwałe podawanie środków przeciwbólo­wych doprowadza do skracania czasu ich działania i konieczności zwiększenia da­wek, o czym musi zadecydować lekarz.

Obserwuje się również zmiany fizjologiczne, jak: przyspieszenie lub zwol­nienie tętna, oddechu, zmiany w napięciu mięśni. W czasie silnego bólu chory może odczuwać nudności, a także wymiotować. Przy bólach serca może wystąpić silne uczucie lęku.
Bólowi, jeżeli to tylko jest możliwe, należy zapobiegać, a w razie wystąpie­nia — starać się go jak najszybciej usunąć. Nie jest to jednak łatwe zadanie. Ból jest bowiem doznaniem subiektywnym i nikt naprawdę nie wie, co odczuwa drugi czło­wiek. Doznania bólu są bardzo różne i w rozmaity sposób ludzie je manifestują: jedni mają tendencję do wyolbrzymiania, inni odwrotnie.
Przy człowieku chorym, który doznaje bólu — zawsze powinien być ktoś obecny. Już sama obecność drugiej osoby jest dla cier­piącego pewną pomocą. Niekiedy można choremu pomóc przez zmianę ułożenia, natarcie, poprawienie łóżka. Duże znacze­nie ma wysłuchanie tego, co chory mówi, jak określa swoje doznania.